life, philosophy

Expanding The Mind


When you make an observation, it leaves a mark in your mind. This is called a memory. Memories can be mental or emotional.

Memories cost time. Since time is a scarce resource, it would be wise to make meaningful and useful memories.


When you make multiple observations, you end up carrying multiple memories.


The mind typically processes the memories and builds a pattern. This pattern is called an opinion.

The mind likes economy. Instead of keeping all the memories, it is easier to keep an opinion. Therefore; memories can be forgotten, but opinions tend to linger.


When you have multiple opinions, the mind processes them and builds a macro pattern. This pattern is called a mindset.

Because the mind likes economy, it starts to automatically catch & process & evaluate the inputs based on the mindset. That’s where illusionary concepts are born; such as selective perception and stereotyping.


If you have only one mindset, you can understand and process only a small percentage of the phenomenon existing in the world. Fanatics are typical examples.

When someone shares an advice or opinion, question his/her mind span.

When you judge or conclude about something, question your own mind span.


If you take your time to make further observations in an emphatic, flexible and open minded approach, your mind can build more patterns. This will enable you to have a broader range of mindsets.

Observing foreign cultures, experimenting out of the comfort zone, facing fears and listening to alternative / opposing sources are typical examples of such expansions.


A broader range of mindsets can cover a larger percentage of the phenomenon in the world. You end up understanding the world more accurately and holistically.

You might also become more mature and understanding because you start seeing the mechanism behind things much better.


Coverage of multiple mindsets would obviously be deeper than the coverage of a single mindset.

Someone with a larger mind span will probably make more accurate conclusions and decisions.


Mind is not the last stop. Meditation can help you go beyond the mind, understand that you are not your mind, and see things more clearly.

life, philosophy

Two Factor Theory: An Approach to Life Satisfaction

During my conversations, a subject I often need to address is overall life satisfaction. Having more possessions or luxury in life is supposed to bring satisfaction; but in fact, they often reduce life satisfaction instead.

In this article, I will explain this phenomenon with the help of Herzberg’s “Two Factor Theory”, and discuss why you would want to have motivators for a balanced life satisfaction.

Two Factor Theory

In the academic world of motivation, Herzberg came up with a theory called “Two Factor Theory”. According to his approach; a workplace has two sets of factors.

Hygiene factors cover the materialistic elements; such as job security, salary, benefits, laptop quality, vacations, etc. Those factors can carry an employee from the point of dissatisfaction to a neutral point, but they won’t really satisfy and motivate.

Motivators cover internal factors; such as recognition, responsibility, meaningfulness, decisiveness, initiative, sense of importance, etc. Those factors can carry an employee from the neutral point to the point of satisfaction and motivation.

Every work position will fulfill a certain degree of hygiene factors & motivators. Some positions will bring high hygiene + high motivation, which is the ideal situation. Some will bring high hygiene + low motivation, where employees will have few complaints but no motivation. Some will bring low hygiene + high motivation, where employees will be engaged but will complain a lot. Some will bring low hygiene + low motivation, where employees will seek their way out of the company.

The basic idea is; hygiene factors won’t satisfy and motivate. Motivators do. But motivators won’t work if your hygiene factors lack dramatically.

Implementation To Life

Now, let’s project this idea to our lives.

Life, in general, has hygiene factors as well. Car brands, smartphone, pretty clothes, physical appearance, a house, restaurants, luxury vacations, fashion hair styles are all hygiene factors. Projecting Herzberg’s idea, those factors can carry you from the point of life dissatisfaction to a neutral point, but they won’t really satisfy and motivate.

On the other hand, life has motivators as well. Good health, clean conscience, usefulness, selflessness, success, personal development, helping others are some of the significant motivators in life. Projecting Herzberg’s idea, those factors can carry you from the neutral point to the point of life satisfaction.

This idea leans toward Maslow. If you dramatically lack hygiene factors, you would be disssatisfied with life. If you decently fulfill hygiene factors, you come to a neutral point but you aren’t satisfied. When you add up motivators on top of decent hygiene factors, you will be satisfied with life.

Therefore, fulfillment of hygiene factors is a prerequisite for satisfaction, but it is only the first step to bring you to point zero. Motivators will add up satisfaction.

Balancing Factors

Many people share a common illusion: “If I boost my hygiene factors as much as possible, my satisfaction will maximize”. However; this is often not the case.

To a certain degree, hygiene factors correspond to needs. After that point, they start corresponding to desires. Like all kinds of desires, the happiness provided by excess hygiene factors is temporary; and you need to possess more and more to feel the same level of happiness.

In other words, boosting hygiene factors makes it harder to enjoy anything; and gives no real satisfaction at all. That might be a reason why some people unsuccessfully seek pleasure in luxury possessions, high fashion, aesthetic enhancements, drugs, adrenaline sports, alcohol, peculiar sexual relations, etc. In fact, this is an infinite loop.

The way out of this loop is to introduce motivators into your life.

Do you keep improving yourself over the course of your life? How many people did you help improve in the last year? What do you do to contribute to the society and be a useful member of the world? What is the latest thing you learned from your mistakes? How much effort do you put into your clean conscience? Do you keep learning? Have you found your domains of success?

Motivators will vary from person to person; but one thing remains common: They are not external factors; instead, they are internal compensations. When you discover and place motivators on top of your hygiene factors, life satisfaction will follow.

The balance point between hygiene factors and motivators is defined by the boundary between your needs and desires.

Ideally; hygenie factors should fulfill your needs, and the remaining resources (such as time) can be allocated to motivators. If hygenie factors leak towards your desires, life imbalances might emerge.

Personal Example

In my life; I fulfill my hygenie factors using the money I make from SAP software architecture. I limit the quantity of items I possess; whenever I buy something new, I definitely give something else away – leading me to Possessional Minimalism . If I make a relatively expanse purchase, it is probably due to a quality factor I “need” – not something shallow that I “want”. This way, I intend to keep the hygenie factors at bay without leaking towards desires. I also try my best to stay within my budget by constantly asking Is That Too Expensive?

In terms of motivators, I write books and articles to share my knowledge on areas of my expertise. I also teach occasionally. Personal development via research and yoga is another central aspect of my life. Overall; I feel like I’m improving my being constantly, and helping others grow meanwhile.

Those are small highlights from my own life. I’m sure everyone can find or build their own.


As in many other subjects, “balance” is the key concept of the two factors. If you can’t fulfill your basic needs, you can’t really get any satisfaction from motivators; but  without any motivators, hygiene factors won’t satisfy you either.

Everyone is unique, and everyone can find a personal balance point of two factors.


İnsan Değişir Mi?

kendi alanımdaki araştırmalar; değişebilirlik bir kişilik özelliğidir diyor. yani her insan, belli bir değişime açıklık aralığıyla doğuyor ve sonradan yaşadıkları, bu aralıkta nerede konumlanacağını belirliyor.

kimi insan hayatı boyunca aynı koltuk, aynı TV, aynı restoran, aynı ofis, aynı müzik, vs ile çok mutlu olabilirken, değişikliğe tahammül bile edemezken, bir diğer insan bir sene aynı mahallede bile oturamaz.  bu işin psikolojik boyutu.

değişebilirlik, derinleştikçe zorlaşır bu da her kişide aynı – yani zorlaşma aynı. davranışsal şeyler kolay değişir – diş macununu ortadan sıkıyordur, sıkma dersin, sıkmaz, bitti. bir süre bilinçli alttan sıkar, sonra otomatik hale gelir davranış. o en kolay değişecek şey.

zihinsel şeyler biraz daha zor değişir. insanın teolojik, politik görüşleri, iş dünyası, hayat, astroloji, vs konularındaki fikirleri ve onlarla yaşaya yaşaya otomatikleşmiş düşünceleri, biraz daha mantıklı yaklaşma ve sık tekrarla “aa evet mantıklısı buydu!” diş macununa benzer şekilde değişebilir. daha zordur ama yapılabilir.

travmalara veya pozitif duygusal anılara dayanan şeyler çok daha zor değişir… mesela hayatı boyunca annesi babası tarafından başarısız ve işe yaramaz, elini neye atsa beceremeyeceği hissettirilmiş biri, hangi konuya adım atarsa atsın ve hangi yaşta olursa olsun başarısız olacakmış gibi davranır ve başarısız olur muhtemelen.  ya da “öcü alır, kadın kaçırır, hortlak yer, düşersin” filan diye sürekli korkutulan bir çocuk, çok güvenli ortamlarda bile hep bir şey olacakmış gibi hisseder, tikler geliştirebilir, bununla yüzleşmemek için savunma mekanizmaları, alternatif kimlikler gibi şeyler geliştirir. bunları ne sen değiştirebilirsin ne de kendi değiştirebilir, bunun için terapiye gitmesi gerekir. EMDR gibi güzel terapi yöntemleri var ama biraz sabır gerektirebilir.

hele ki ailede büyürken farkında olmadan problem ve travma dumanı soluyarak büyüdüyse… bu tarz travmalar ya big bang oluyor (biri taciz ediyor, birini kaybediyor, vs) ya da zamana yayılarak sinsice işliyor kendini… hangisi daha kötü bilmiyorum duruma bağlı. bazı hasta ilişkiler de bunlardan çıkar. biri öbürünü sever acır, ben bunu değiştiririm tedavi ederim, çok seversem ilgilenirsem serbest bıraktırabilirim der ama maalesef ki partner rolünde asla yapamazsın. ancak, dışarıda asla görmediğin ve görmeyeceğin profesyonel bir terapist yardımcı olabilir.

“biri maskesini düşürüp size gerçek yüzünü gösterdiğinde ona ilk seferinde inanın” diye bir söz vardır. oyun oynarken kazanınca / kaybedince verdiği tepki mesela; kendini başarısız hissedince bununla barışık mı, asabileşiyor mu?  başarılı hissedince o duyguya aç olduğunu mu hissediyor, başarıyı sindirmiş mi?

karşımızdaki kişinin bize duygusal zarar verdiği durumda onunla devam edip etmemek? şimdi ben aslanı “vay gitti zebrayı yedi” diye yargılamam, hayvan doğasını yaşıyor. ama gidip de aç aslanların arasına da oturmam. “aa ama bu çok bencilce, aslanların da okşanmaya ihtiyacı var” diyen çıkabilir. işte bencillikle, kendin zarar görüyorsan zararla arana mesafe koymak arasında bir fark var.

peki, ya başta olduğu gibi kabul ediyormuş gibi gözüktüğü kişiyi değiştirmek isteyenler?

bir insanı ilk tanıdığımızda, ilk dikkatimizi çeken istediğimiz veya benzediğimiz yönleri olur. ya da zıt yönleri, olmak istediğimiz bir şey görürüz. diğer olumsuzluklara karşı da bizi uyuşturan bir takım hormonlar var. ve en başta herkes birbirine ideal davranır. o ideal davranışlar bir yap-bozun çok ufak bir bölümünü oluşturur, ve farkındalığı düşük bir insan, kalan boşlukları kendi doldurur ve onu karşındakine hiç anlatmaz bile.

zaman içinde, kendi çizdiği şeylerin gerçekle uymadığını görünce de “ama ben seni böyle beklememiştim”ler çıkar, ya da “bunu değiştirebileceğimi düşünmüştüm”. yani aslında, farkındalığı yüksek olmayan biri, sana bakınca bir resim çiziyor kafasında – seni sen gibi bilme şansı yok. idealize ettiği birine kapılıyor – seninle ortak noktaları var ama sen değilsin. sonra aradaki farklar dökülünce de iş maalesef buraya gidiyor.


Soul Resonance

There is an ideal stance in which two souls resonate.

Sustained resonation requires a certain distance. If you move too far away, the distance might overcome the velocity of the frequency, making the motion fade out and the resonance disappear. Moving in too close is just as harmful – you would overdrive the soul, and the resonation doesn’t feel / sound / taste like a harmony any more. If you crowd the soul, it would rather feel like an overdriven instrument making feedback noises – you can hardly make any music in that state, and the overdriven soul might even get damaged.

Resonation is a magical movement. But it is a movement, nonetheless. If you tend to imprison another soul, you are stopping it from moving. A motionless soul can’t resonate. Therefore, you have to let it move the way it is meant to. Don’t worry, because if the resonance is real, the movement will look like a sine curve: The soul will get some distance, then it will come close again. In a sustained resonance, this motion will go on; there is nothing to worry about the temporary distance – it is simply part of the resonance process.

You are going to have to trust the distance and movement. You didn’t choose to resonate, it was a natural result of two souls with similar frequencies moving into a certain distance. If the resonation is real, trust the souls in moving back and forth – movement will sustain and empower the invisible frequency connection between the souls. If the resonation is real, trust the souls in distance – it is a natural part of the process. Every time you gain some distance, it only means that the soul will come close once again. The frequency will feel a bit more empowered every time it does.

Mutual freedom to move and gaining periodic distance are your friends, and part of the natural process. If the resonation is real, those are actually the very factors which will empower the invisible frequency connection between the souls. Sustained free movement forth & back in a certain distance will make the resonance much stronger over time. Keep them.

Starting the resonance is a natural process. Sustaining this balance can’t be achieved with intelligence alone though. Internal awareness, covering your mind, emotions, and soul is a prerequisite for both sides – as well as mutual empathy.

Life is no cakewalk, it is a bumpy road. Internal imbalance can happen from time to time – embrace and accept it as a part of movement and distance. If the resonation is real, they will move back to balance eventually. Give it time, trust time, because time is also part of resonance.

Resonance will continue as long as you keep moving and keep the ideal distance. However, remember the most basic ingredient which makes resonance possible at all: Similar frequencies. If one of the souls move forward to a higher frequency and stay there for a long time without the other one, the resonance will fade out eventually. This is a healthy thing actually – long term closeness of two dissonant frequencies is harmful for both souls. Accept it, and move forward to whatever else resonates you – that’s the new reality. If you have found a soul which moves forward to higher frequencies with the same pace, as slow or fast as you,  there is nothing to worry anyway. Temporary dissonances might occur when one soul shifts forward, but the harmony will come back when the other one joins.

Trust the divine principles, and the one who put them there.


Creation vs Evolution

Creation or evolution. The great debate. One of the frequently discussed, yet easily resolvable subjects.

If someone would tell you that a certain functionality within a software application implies that there is no programmer behind the application, it wouldn’t sound very wise would it? A functionality within a software application can’t be a proof that there is no programmer behind the application. If you see God as the divine programmer, and the universe as one of his applications, you will see that functionalities within this application does not mean that there is no programmer.

On the contrary; more complex, harmonized and well-built functionalities make you think that there is a “very good” programmer behind the application.

If God has created the reality that we partially know, and has built our universe on top of it, then everything in the universe should be within the boundaries of his will. Therefore, evolution should be part of the system created by him as well.

An apple growing on the tree does not contradict with the idea of creation, because it is part of a created and highly interactive system.

So is evolution. It is part of a created and highly interactive system. Therefore, it is also “created” as a functionality within the system, within the boundaries of the will of God.

There is really no direct correlation between evolution and God. It is just another functionality within God’s wisdom. Assuming evolution as a fact would not lead to the denial of God; and believing in God would not lead to the denial of evolution.

On the contrary; a complex functionality where entities are able to change their attributes to adapt to a changing environment, makes you believe even stronger that our system must be “designed” by the divine programmer, one and only.

Think about it.



True Essence of Religion: Inner Animal vs Holy Spirit

What is religion? Everybody seems to have an answer for that. Today, I would like to talk about one of the more important, yet less recognized aspects of religion.

In it’s most basic understanding, religion provides rules and practices to manage the relations between human, God, nature and social life. Leaving nature and social life aside for a moment; it should provide a path, a connection between human and God.

Because if you hypothetically disconnect human from God, merely an animal is left.

To understand the most important aspect of the religion, we need to understand the structure of the human; which is obviously more than just another animal.

In it’s deepest level, human is the bearer of the holy spirit from God. As quoted from the Koran; “When I have fashioned him and breathed into him of My spirit, fall ye down in obeisance unto him.” (28:42).

One level above, we have the soul, and the most outer shell is the body. This three-level structure is also quoted in the Bible: “I pray God your whole spirit and soul and body be preserved blameless unto the coming of our Lord Jesus Christ” (1 Thessalonians 5:23).

You may be wondering what this has to do with the definition of religion. Be patient, answers are coming.

In a rough definition; “Spirit” may be defined as the level closest to God, and “Body” may be defined as the level closest to being an animal.

If we inspect the body level more closely, we will find that most of the instincts coming from it are related to the existence of our race. Three basic instincts related to that are survival, breeding and raising the child. Those instincts are typically seen on animals as well.

Survival has sub-dimensions like shelter, eating, socializing, fighting, learning. Breeding drives males to be more powerful and females to be more attractive. And raising drives parents to grow a successful child. Satisfaction those instincts are often related with pleasure, while dissatisfaction of them are related with pain.

At the body level, us humans share the same instincts with animals, and the same pleasure / pain in result. However, due to our raised intelligence, we have invented more sophisticated and comfortable ways of satisfying them.

If we inspect the soul level more closely, we will see that it’s made of two major components: the mind, and emotions. Mind covers all of our intellectual activities; such as ideas, logic and math. Emotions cover everything that we feel; mostly rooted down to either pleasure or pain.

This level is partially shared with animals on the emotion side. On the intellectual side, humans are more advanced.

The spiritual level is the level where words are not enough to describe anything. Experience is needed there. However; conscience, will and faith are the major keys opening that door.

Understanding the structure of the human, now we can move forward to the aspects of religion.

It is a question about what is the “pilot” of the human. Letting the instincts of the body-level be the pilot of oneself will lead one closer to being an animal. However, if the spirit is the pilot, then one will grow from being an animal to being a more of a sacred being.

Combining our animal instincts with our intellectual potential, humans are capable of doing terrible things to maximize impulsive pleasure and minimize impulsive pain. If one lets the animal be the pilot and lets it drive the rest, that would be even worse than being a simple animal. Because an animal doesn’t know better.

The combination of the animal instincts and the human intellect has typically been symbolized by an entity, such as the devil, in many cases. Just pay attention that the illustration of the devil is often a combination of human and animal elements. Now you know why.

Following the so called “devil” is defined as sin, and sin is typically a result of letting the animal instincts become the pilot, and other levels to become a slave to the pleasure and/or pain it promises.

Remember the seven deadly sins; which are: wrath, greed, sloth, pride, lust, envy and gluttony. Considering the previous chart, you can easily see the that the sins are rooted to the instincts of the body, which are boosted by the intelligence.

One of the most significant aspects of the religion is to provide a path from being an animal to becoming the sacred being. The first step would typically be mastering the body and making sure that it does not pilot of our lives. Common practices involve direct threats to the body; such as eating less (sometimes not at all), controlling sexual desires and being less dependent from wealth.

The second level involves practices targeting the soul; meaning intelligence and emotions. Knowing that every single human being is carrying the spirit of God is enough reason to love others – even sinners. Being kind to those less fortunate is essential. However, the mind and the hearth are not the last stop in this journey. Emotions make us aware, and intelligence is a magnificent tool. But there is much more beyond.

Every religion has brought it’s own methodology to move from the limits of the mind & hearth to the inner realm of spirit; such as prayers or meditation. Those methods increase the inner mindfulness; and open up a path beyond words. An increased mindfulness of conscience, will and faith will be the first observations of that level.

The journey does never end; however, at some point, you may experience the ultimate experience of existence, which is a direct confrontation of the ultimate unspeakable truth. There are many names of that experience; such as nirvana, enlightenment, awakening, moksha and opening the third eye.

One of the most significant aspects of religion is to provide a path from being an animal to being enlightened. Different teachers have provided different paths in the past. However, there is only one God and one truth. Therefore, there is actually only one religion with different practice options.

The reason that people need a religion for that purpose is; without the guidance of someone who has been there before, we can never be sure that we are on the right path.

Starting from Abraham, the mid-eastern prophets reciting the word of God, suggested a path balancing the body, soul and spirit. This path uses the nature and social life as tools of maturation, and can be applied easily to every day lives. Other teachers in other communities may have suggested different paths.

However, it is very important to be aware of the real goal of the path and its practices. Just like a human has multiple levels, practices and rules of the religion has multiple levels as well. Applying the tangible physical practices is the first step, but remember that this is actually an inner journey. More valuable rewards will be the inner rewards.

A very large number of people can be observed implementing the outmost practices. The quantity of people making their intellectual and emotional advancements is smaller; and passing through the gate of the spiritual level is actually a relatively rare occurrence. Rare, but precious.

“All for what?” , you may ask. Religion and all of its teachers state that life does not end when the outer shell has stopped functioning. Which makes sense; because the spirit of God can’t just stop “being”. Different explanations, such as heaven / hell or reincarnation have been used, but the common message is; the life after the outer shell will be either an experience of pleasure, or an experience of pain.

Where you stand, will be dependent on how much you have advanced from being an animal to becoming a sacred being.

One of the most significant aspects of religion is to provide you a way to advance.

Following is your choice.



Üçgenin Dengesi

başka pek çok kişinin parmakla gösterip özendiği onca şeyin arasında ben niye mutsuzum ve başkaları niye mutlu diye iki soru soruyorsun… başkalarının niye mutlu olduğu kolay soru… insan hiç tatmadığı birşeyi istemez ve o yok diye mutsuz olmaz… köyde dünyaya dair hiçbir şey görmeden (aslında belki de bizden fazlasını gören, neyse) kişiler bu yüzden sıkılmadan yaşayabiliyor… aynısı şehir hayatında kendi yemek – dizi – çocuk – eş – iş dünyasında yaşayanlar için de geçerli… biraz gözü açık olanlar ise tatmadığı şeylerin varolduğunu görebiliyor ama kendini arkadaşlarıyla, dizileriyle, alışveriş merkezleriyle, gece çıkıp dağıttığı fasıllarla, kazandığı parayla, giydiği kıyafetlerin markasıyla, garsonu azarlayarak, vs uyuşturuyor…

çünkü hayatı boyunca kendi kendini sadece kabullendiği (hatta şartlandığı) rollerle ve kendi etrafına koyduğu nesnelerle onaylamış… o küçük dünyada mutlu… ve “doğru hayat budur” diye kendi doğrularına o kadar inandırılmış ki, başkalarına anlayış gösterebiliyor ama aslında için için ayıplıyor, küçük görüyor… ve anlayış gösterebildiği için de kendini takdir edip daha da gömüyor kendini o loop’una…

biraz uyananlar ise mutsuz oluyor; çünkü o loop’un ve şartlanmaların dışına çıkabilecek iradesi yok… etrafındaki insanlar hem alıştıkları kişiyi geri isteyecektir, hem de birilerinin uyanmasını (kendi eksikliklerine işaret ettiği için) “disturbing” bulacaklardır, o yüzden dikkat et bak; ne zaman biri içten birşey söylese, doğru bir yorum yapsa, sınıftaki yaramaz öğrenci modunda dalga geçen, “vaaaay patron! ne konuştun bee” “yürü bee!” diyen zırzoplar çıkacaktır… “biraz uyananlar” düşünmeme yoluna gidiyor, “aslında potansiyelim var ama aah ah” diye kendi kendini taptap’lıyor, demin saydığım şeylerle uyuşturuyor kendini…

başka insanların niye mutlu olduğu sorusu, metropol insanlarının çok önemli bir kısmı için bu şekilde cevaplanabilir… senin gibi farkındalığı açık kişilerin niye mutsuz olduğu sorusunu cevabı ise; sahip oldukların ve (küçük veya büyük) başarılarına bağlı… 1) “normal” insanların yaşadığı “standart” bir hayat sana çok küçümsenecek, yetersiz ve doyurucu olmayan bir hayat olarak gözüküyor… yani o hayatı zaten yaşarsın ne var ki, elinin tersiyle yaşarsın; kesinlikle doyurucu değil ama… 2) sahip oldukların + başarıların sebebiyle insanların takdirini ve hayranlığı kazandığını hissetmen farkında olmadan senin kendi zayıf yönlerini o kadar sinsice perde arkasına iter ki, senin de her insan gibi zayıf, yetersiz yönlerin olduğu gerçeğini unutmaya başlarsın… kendi içinde temizlenecek bir tuvaletin olduğu gerçeğiyle yüzleşip bunu kabullenmek kolay olmaz…

lakin; başkalarının zayıf yönlerine karşılık senin güçlü, senin güçlü yönlerime karşılık başkalarının zayıf tarafları olduğu; bunların farklı konularda olmasının çok da önemli olmadığını sindirdiğinde ne kadar mütevazi davransan da yıllar içinde egonun yine gizlice (sadece kendi dünyanda yaşasan da) ne kadar büyüdüğünü görürsün… ve bunu sindirebildiğin anda ego küçülmeye başlar…

yeteneklerin, zekan, ailenden gelen para gibi şeylere kendi isteğimle sahip olmadın… bize toplumda öğretilenin aksine; insanın kayda değer bir hayat yaşayıp yaşamadığının ölçüsü elde ettiği sonuçlar değil; kendi isteği dışında ona verilen (veya verilmeyen) şeylerle ne yaptığıdır… toplumu sadece elde ettiği sonuçlar ilgilendirir, o yüzden tabii ki bizi o yönde şartlıyor toplumun “ortalama insan” sistemi… ama toplum evine gidip sen birkaç gece yalnız kaldığında sorduğun soru bu olur; ve cevaptan hoşlanmazsan toplumu geri çağırırsın, birlikte fasıla gidersiniz; ya da dizi izlersiniz…

mesela; sana yazı yazma yeteneği verildi diyelim, ve analitik zeka verildi… sen 10 sene sonra baktığında uluslararası bir şirkette orta kademe yönetici isen ve başka hiçbir şey yapmadıysan, sana verilenlerle hiçbir şey yapmadın demektir… ne analitik zekanı kullandın ne de yazma yeteneğini… bunlardan para kazanman veya esas uğraşının bunlar olması şart değil… ama
para kazanmak için şirkette yöneticilik yapsan bile; bir yandan ilgini çeken bir konuda analitik zekanla bazı çıkarımlar yapıp bunları yazıya döküp başka insanlara faydalı oluyor olabilirsin…

bir başka örnek… kafan çalışıyor -> istemeden elde ettiğin bir özellik, yaratıcılığın var -> aynen, iyi bir gözün ve zevkin var -> aynen, fotoğrafçılığa ilgin var -> aynen, hayatta kalmak için çalışman gerekiyor -> aynen, bu kadar diyelim ki… istemeden sana verilen majör özelliklerin bunlar olsun… bundan 10 sene sonra baktığında büyük bir şirkette satış pazarlama koordinatörü oldun diyelim ki; ama bu iş bütün vaktini alıyor… ne oldu? sadece “hayatta kalmak için çalışman gerekiyor”u hallettin… peki ama; kafanı çalıştırıp gözlemlerinle her geçen yıl daha olgun bir insan olmak? “varoş çocukları” diye bir fotoğraf sergisi açıp fakir çocuklara dikkat çekmek, geliriyle onlara üst baş almak?

kendi korkularınla yüzleşip onları halletmek zamana yayarak tecrübelerle? yoksa amerikan dizilerini seyredip aynı korkuları yaşayan karakterlere güvenli koltuğunda cipsin arkasına sığınıp gülmek mi? “ben normal bir insan değilim, sizin gibi gözüksem de bundan çok daha fazlasıyım”ı yaşayarak ve ortaya koyarak, başkalarına örnek teşkil ederek ve hepsinden önemlisi onları “disturb” ederek ortaya koyabilmek mi? yoksa onların “yürü be!” diye dalga geçmesinden korkup koyun postu giymeyi tercih etmek mi? su kabukluları bile kabuğu küçüldüğünde değiştirirken; kendi büyümediği için seni her geçen ay biraz daha sıkıştıracak kabuk gibi bir ilişkiye kendini sıkıştırmak mı; yoksa karşılıklı olarak birbirini geliştirebileceğin biri olmayacaksa hiç olmasın’ı göze almak mı?

burada egoya dikkat… bir şirketteki bir çalışanla farklı artı ve eksilerinin olması ve artılarının sen (veya çevrenin sana öğrettikleri) tarafından onaylanıyor olmasının seni ondan “daha” bir insan yapmadığını gör… belki o 5 çocuk büyütüyor, eve döndüğünde gram sessizlik sükunet yok, buna rağmen çalışabiliyor, senin belki de asla yapamayacağın birşey… kim bilir? istemeden sahip olduklarıyla o ne yapıyor? ben ne yapıyorum? kim “daha” sorusunun cevabı ancak böyle çıkabilir… bunu görüp, kendi zayıflıklarını arayıp bulduğunda ve onları kabullenip onlara sarıldığında, onlara “rağmen” güçlü, iyi, vs olabildiğini gördüğünde egon balon gibi sönerken tarifi imkansız ama sarsılmaz bir güç büyüyecek içinde… mütevasi, doğal bir güç…

önceki hafta sergi açtın veya sahneye çıktın diye o muhasebeciden “daha” oldun demek değil… o kendi imkanlarında ne yaptı? sen ne yaptın? ha, o sadece maç izleyip atletle karpuz yiyip işte max çay içmek dışında birşey yapmıyorsa, sen “daha” olabilirsin evet…

aslında onun yaptığı “normal”… normal dağılımda çoğunluğun yaptığına bakarsan en normali o… yılbaşında evde oturmamak normal, milli maçta avazın çıktığı kadar bağırmak normal… ancak; insanların ortak tiyatro ve ritüellerine bakıp sanki hayatlarının her anını öyle yaşadıklarını mı düşünüyorsun? düşünürsen; o tiyatro içerisinde en cool gözüken adam bile, en sarsılmaz, en süper gözükeni bile, evde yalnız kaldığında porno izleyip küvette bir hatun hayal edip kendini kandırarak mastürbasyon yapıyor… bunu düşünürsen kimsenin normalini o kadar ciddiye alamazsın istesen de… bu açıdan baktığında kimse normal değil… herkes mastürbasyon yapıyor, ya da aynaya bakıp kendi kendiyle konuşuyor, evde salak salak karate hareketleri yapıyor… bir açıdan bakınca hiç kimse normal değil aslında… buna karşılık kendini loop’a, arkadaşlarına, dizilerine, kariyerine, vs gömerek uyuşturmak, farkındalığı olan birine göre değil…

farkındalığı olan bir insan, er ya da geç “normal bir hayat” ile “farklı bir hayat” arasında seçim yapmak zorunda kalacaktır…

hayatta herhangi bir karar söz konusu olduğunda; hangi kararı verirsen ver, seçtiğin ve vazgeçtiğin kararın sonuçlarını öngöremeden seçmiş olacaksın… ve seçtiğin kararın kötü yanları, vazgeçtiğin kararın ise iyi yanları mutlaka olacak ve gözüne batacak… o yüzden mantıkla karar vermek zordur, gözlerini kapatıp hissiyatını dinlemelisin… görebildiğin ihtimalleri algoritmaya dökmeye ve akıl terazisinin kefesine koyarak çözemezsin karar verme problemini… gönül terazisine koyacaksın… mantığın sana verdikleri hep illüzyondur… olabileceklerin ne kadarını öngörebiliyorsun ki?

ne yapmak istediğinden emin olma güçlüğü yaşamaya başladığında; elindeki olağan hayata şükretmen gerektiğini düşünürken, bir yandan da “aslında bambaşka bir yerde bambaşka birşey mi yapıyor olmalıydım?” sorusunu tetikliyor olacak… bu durumda, iç dünyanda keşfetmen gereken daha temel bir soru vardır… “kariyerimde ne istiyorum” veya “hangi ülkede olmak istiyorum” gibi birşey değil… hayatta kendini ifade etme biçiminin ne olması gerektiği ile ilgili çok temel bir soru…

35-40 yaşına geldiğinde hala converse’leriyle takılan biri olmak istiyorsun? bir yanın bunu istiyor… yoksa topuklu ayakkabıları/takım elbiseyi giymiş, işi eşi çocuğu belli biri olmak mı? bir başka yönün de bunu istiyor… kariyerinin hangi ülkenin hangi şirketinde veya aşk hayatının kimin yanında olduğu gibi yüzeysel sorulardan önce, kendinle ilgili misyon & vizyonu düşünmelisin… bu kolay gözüken bir soru, aslında cevap da hemen orada muhtemelen… kendini canlandır gözünde; 5 sene, 10 sene boyunca yapacağın bütün seçimlerin sonucunu öngöremezsin… ama 10 sene sonra nasıl bir insan olmak istediğini öngörebilirsin…

otobüse bineceğin zaman otobüsün markasına modeline göre beğenip mi binersin, yoksa gitmek istediğin yere giden otobüse mi binersin? sen şu anda otobüs markalarına bakıyorsun… önce gitmek istediğin yere bir bak… bunu düşünmeye başladığında; tedirginliğin yerine bugüne kadar edindiğin tecrübeler kendi kendine cevaba dönüşecek… temel cevabı verdikten sonra
bugüne kadarki tecrübelerinin üst üste gelip lego gibi; daha da iyisi, şaşı bak şaşır gibi önünde birşeye dönüştüğünü göreceksin… temel cevap da kolay; kendini canlandıracaksın sadece gönül gözünde, akıl gözünde değil…

böyle bi canlandırma yapmaya kalktığın her seferde kendini farklı hayal ediyorsan; bu durumda yaptığın canlandırmalara “sen” dışındaki faktörleri de karıştırıyorsundur… aynı balığa 5-6 farklı tabakta bakıp farklı balık olduğunu düşünüyorsundur… ben diyorum ki; balığa bak… tabak çanak sonra…

bunu sorgulayıp düşünmeye başladığında; bir tarafta alıştığın “normal” hayatı, diğer tarafta ise riskli olsa da gitmek isteyebileceğin “vizyonu” bulabilirsin… sana sanki “ya bunu yapabilirim ya da diğerini” gibi gelecek ama işin aslı öyle değil; ikisi bir arada da olabilir…

normal dağılımın en geniş kitlesi en ortalama en düz bölümüdür; toplum düzeninin de ona göre oluşması normal… sen kendini oraya ait hissetmiyorsun ve sıkıntı başlıyor…

hayatın içerisinde, “normal” insanların kurduğu “normal” düzende kendini diğer insanlardan biraz “farklı” hissediyor olabilirsin… işin doğrusu şu: sosyal düzen mi dersin, ne dersen adına, düz ve ortalama insanlar tarafından kurulmuş bir düzen… ve düz & ortalama insanlara gayet uyuyor o yüzden… hatta işine bile geliyor pek çok kimsenin, ne yapması gerektiğini düşünmek zorunda kalmıyor, yapmak “zorunda” olduğunu varsaydığı şeyleri elinden geldiği kadar iyi yapıyorsa başka soru sormuyor… elinden geldiğince iyi bir iş, eş, çocuk, ev, araba, yat kalk maç izle, yemek ye arkadaşlarınla, polonezköye git pazar eşofman ve rayban güneş gözlüklerine egonu tatmin et doğada; bu kadar… anlamsız loop içerisinde verilen kurallara uygun hareket edince vaktinin tamamı doluyor, birbirini onayladığında da soru sorma ihtiyacı ortadan kalkıyor…

seni tanıyan pek çok kişi seni de “normal” bir insan zannetse de, içinde bir yerde öyle olmadığını biliyorsun… seni az tanıyan geniş kitle senden “normal” olmanı bekliyor tabii… seni iyi tanıyan az sayıdaki insanın onaylaması da sana yeterli gelmiyor… benim sorum ise şu: kurdukları düzen o kadar matah ise niye hepsi mutsuz? herkes çok mutlu ve çılgın olduğunu ispatlamak istercesine niye facebook’a sürekli sanki süper eğleniyormuş gibi çekilmiş çılgın pozlarını pompalıyor? wall’larda yazılanlara bak; herkes bir filozof, herkes bir komedyen… bu, senin yüzleştiğin sorulardan kaçtıkları için öyle… kendi kendini uyuşturmak bir nevi…

“GÜNLÜÜK HAYAAT İŞ HAYAAATTII” diye büyütülen şeyin aslında insanların içine girdiği ve bir parçası olduğu bir çark değil, “ortalama insanlardan ibaret” olduğunu fark etmek seni hem rahatlatacak hem de eğlendirecektir… o noktadan sonra, gündüzleri, sadece gerektiği kadar, iç dünyanı sarıp sarmalamasına izin vermeden; loop’a dahil olabilirsin… sadece bir araç olarak… para kazanmak maksat, şampuan filan lazım… akşamları ve hafta sonları, gerçekte ne yapmak istiyorsan onu yapabilirsin… gündüz işte yorulduğun günler olacaktır; ama eğer düzeni bir araç, okula giderken bindiğin bir otobüs gibi görürsen ruhuna hakim olamaz… çoğumuz fiziki bir iş de yapmıyoruz; eve dönüp duşunu aldıktan sonra 4-5 saat vakit var… bu vakti tv izleyip gazete okumak gibi pasif işlerle de doldurabilirsin, arkadaşlarınla da gezebilirsin o da lazım; ama müzik yapmak, yazı yazmak, fotoğraf çekmek, yeni bir dil öğrenmek, kung-fu çalışmak gibi aktif bir işle de uğraşabilirsin…

hafta içi 8 saat uyku ve 8 saat iş var, geriye günde 8 saat boşluk kalıyor… hafta sonu iş yok 16’şar saat… 8×5 = 40 hafta içi; 16×2 = 32 hafta sonu; 72 saat = 3 gün eder… bir ayda 4 hafta var;
12 gün eder… yani her ayın aslında neredeyse %50’si boş! Bu zamanda, “farklı hisseden” bir insan ne istiyorsa yapabilir… diyeceksin ki trafik; o zaman evini işine yakın bir yerde tut, o da bir seçim… ayda net 12 gün (uyku vs hariç) çok büyük bir süre…

sen mesleğin değilsin; eşin, çocuğun değilsin, converse’lerin de değilsin, çektiğin fotoğraflar da değilsin, bunların hepsi birer araç… sen kimsin? 10 sene sonra hala aynı insan mı, hissettiğin ve vizyonunu kurduğun “farklı” insan mı olmak istiyorsun? işin gerçeği şu ki, kendi hakkında vizyonu olan bir insan, etrafındaki ortalama insan kitlesinin yaptıklarını sağ cebine koyar taşır… “normal hayat”ı yaşıyorsun diye diğer yapmak istediklerin olamaz, ya da diğer yapmak istediklerini yapıyorsun diye “normal hayat” yok diye seçmek zorunda değilsin…

Bunu ortalama bir insana anlatamazsın; “yeaaa freud musun karrrdeşim” diye şakaya vurur kendi seviyesine çeker, sonra “o değil de geçen bi köfte yedim” diye Loop’a çevirir…

kendini işinle de var etmezsin hobilerinle de… ama onlarla “ifade edersin”… ışık bir maddeye çarpmadığı sürece görünmezdir, öyle düşün… vizyonunu işte bunlarla pratiğe dökersin… kafanda “ben çok mantıklıyım ama hayat mantık değil biraz dengelemek lazım” deyince bitmiyor… iş, hobi; bunlar bu vizyonu uygulayıp pratik edecek alanlar oluyor… ve uyguladıkça görüyor öğreniyor, bir bakıyorsun bir noktaya gelmişsin… işte hayattaki başarı bence budur: içsel zaferler… o varsa zaten işin stresiymiş, yurtdışıymış, yani her yer evin gibi olur zaten…

ancak farkındalığın zorlukları da var… yalnızlığın da farkında olmak gibi… etrafındaki insanların sayısıyla ilgili birşey değil bu, ya da geçmişindeki sevgililerinin sayısıyla… esas olan şu ki; insan insanı insanda yaşar… farkındalığı olan biri, kendini farkındalığı olmayan kişilerde ifade edip yaşayamaz – insan insanın aynasıdır çünkü… ve etrafında böyle pek kimse yok… bunu kabullenebilirsin, ama kabullenince zorluğu geçmeyecek… katlanmayı ve dayanmayı öğrenebilirsin… ya da çok şanslıysan, sana benzeyen bir “hayat arkadaşı”n olur… birbirinin “kaizen”ine sürekli katkıda bulunup bunu destekleyecek biri yani; o içerideki digiturk plus’u ile dizi izlerken öbürünün digiturk HD’de maç izlemesi değil… ya da “çocuk” gibi ortak bir çıkar doğrultusunda aynı evde yaşayıp, birbirinin tuvaleti haline gelmek değil…

bunlar nasıl şeyler biliyor musun… “ya, zaten elimin tersiyle olur”… ama sana yetmez, farkındalığın açık çünkü, yapacak birşey yok… farkındalığın açık değilmiş gibi yaşamayı denedin olmadı, değil mi? ama bu, “normal” hayatı yaşamayacaksın anlamına gelmez… bu şeye benziyor; vasat bir müzisyen, ancak teknik olarak doğru notaları arka arkaya basıp vasat bir şarkı çalabilir = “normal” hayat… iyi bir müzisyen ise, mükemmel bir eser çalıp herkesi etkilediğinde, bastığı notalar teknik olarak “zaten” doğrudur, elinin tersiyle doğrudur yani… ama üzerine koyacak şeyleri vardır…

bu konular üzerinde düşündükçe, bir tarafın seni normale tutunmak üzere dürtecek zaman zaman… bu da ok… normale tutunabilirsin; geçmişindeki 5 yıl gibi aynen… o yolun nereye gittiğini gayet iyi biliyorsun… istediğin buysa, tabii ki yap… uluslararası bir şirkette herhangi biri ol… ama; daha fazlası olabilecekken neden öyle olsun? dünyaya tabii ki sağlam basacaksın, “ben farklıyım lay lay lay” diye avare avare gezerek olmaz… buradaki önemli nokta şu ki; ondan “ibaret” olmak zorunda değilsin… potansiyelin var ve kullanmayınca mutsuz ediyor seni…

dünyaya aitsin, hepimiz öyleyiz, ruhlar aleminde yaşamıyoruz… “normal dünya hayatı”nın gerektirdiklerini yapmazsan da mutsuz olacaksın… ama haberler iyi: bu bir seçim değil… ikisini aynı sepete koyabilirsin… etrafındaki “olağan” insanların sepete koyacak başka birşey yokmuş, ya da varsa bile ya hiç ortaya çıkmamış ya da başka birşey… ama akşam eve gidip yalnız kaldığında mutlu mu? sen istersen o hayatı elinin tersiyle yaşayabilir, ve üzerine kendi potansiyelini ifade edecek şeyleri koyabilir, bir yandan da kendinle ilgili yüzleşmelerin ve kaizen’ini hayatta yaşayarak sürdürebilirsin… bunun için ne robot olmaya ihtiyacın var ne de insanlardan kopmana…

standart dünya hayatı – senin farkındalık ve potansiyelini ifade edebilmen – bir yandan kaizen ve iç gelişimini sürdürebilmen… bu üçgeni çiz bir kağıda… hayatında verdiğin kararlar bir araya geldiğinde üçüne de hizmet ediyor mu? yoksa; sadece bir köşeye binip diğerlerini havaya mı atıyorsun? sabah 9 akşam 6 işe gidiyorsan, arkadaşların varsa, sevdiğin 1-2 dizi izliyorsan, yılbaşı akşamı yalnız değilsen; artık ne yazarsan yaz, bunlar hep “standart dünya hayatı” tarafına yazılacak şeyler… bunlar olacak, buınlar olmazsa olmaz zaten…

gelelim “farkındalık ve potansiyelini ifade etme” bölümüne… burada önemli olan şey, yazacağın şeylerin sayısı değil niteliği… varoşlardaki sümüklü çocuklarla 3 hafta sonu geçirip bir sergi açmak? neden olmasın? kendinle ilgili sorduğun bu soruların cevaplarını buldukça yazıp yazıp yazıp gizli bir isimle bir blog açmak? başkaları da okusun? farkındalığın sana fakirleri gösteriyorsa, maaşının %5’ini her ay sokakta random fakir birine vermek? görsel yeteneklerin kuvvetli ise, yılda en az iki kez yurtdışına çıkıp gittiğin ülkeyi kendi gözünden fotoğrafla ve sonra yayınla;
“yürü be” diye yazdıklarında gülümse…

gelelim kişisel gelişim bölümüne… tüm bunları yapmana rağmen 10 sene sonra hala aynı kişi isen, bir taraf eksik kaldı… kendi korkularınla yüzleşiyor musun? yaptığın şeyleri alet ederek, hissettiklerine “rağmen” vizyonundaki insan gibi davranmaya başlayıp, zamanla ona dönüşüyor musun?

bu bir seçim değil… kimi insanın noktası vardır, nokta gibi yaşar… kiminin iki noktası vardır, çizgi üzerinde gider… farkındalığı olan biri isen, senin “en az” üç noktan var; iki boyutlusun… nokta veya çizgilere bakıp “onlar gibi olmalıyım” diye yaşayamazsın… yanlış yani sana ters… sana kendi isteğin dışında verilmiş bu üçgen (ya da kare, beşgen, sana bağlı) ile ne yapıyorsun?

üç köşeyi de doldurursan dengeyi bulursun… üç köşeyi de doldurabiliyorsan ne hangi ülkede olduğun önemli, ne tam olarak ne iş yaptığın, ne fotoğraf çekmek veya resim çizmek arasında nasıl bir seçim yaptığın… tek bir köşede yaşamanın sıkıntılı birşey olduğunu zaten biliyorsun, ve diğerleri de seni çekiyor zaten… ağacın bile tek bir dalı yoktur, senin niye olsun? tek dalı olan odundur, sen odun musun?